Şimdi Okunuyor:
Sosyal Psikolojinin Temel Kavramları
Tam İçerik 5 minutes read

Sosyal psikoloji denince akla gelen temel kavramlar vardır. İşte kısa açıklamalarıyla bazı temel kavramlar:

Ön Yargı

Bireye veya bir gruba karşı olumlu/olumsuz bir yargı içeren, bilgi ve deneyime dayanmayan fikirlerdir. Ön yargının bir gruba yönelik temeli olmayan kalıp yargı ve bu duruma yönelik duygulanım olarak iki temel bileşeni bulunmaktadır. Kalıp yargı (stereotip) bir sosyal grubun üyelerine yönelik genellenmiş inançlardır. Kalıp yargı, ön yargının bilişsel boyutudur, ön yargılar sonucunda bireye ya da gruba yönelik davranışlardır. Ayrımcılık ise ön yargının davranışsal boyutudur. Ayrımcılık sosyal farkı savunma eğilimindedir. Ön yargılar ve ayrımcılık genellikle olumsuz olarak değerlendirilse de ön yargı ve ayrımcılık olumsuz ya da olumlu olabilir. Daha belirginleştirecek olursak belirli bir gruba (ırk, din, cinsiyet, cinsel yönelim vb.) karşıbir sıfatın (güvenilir, iyiliksever, iğrenç, aşağılık vb.) kullanılması ve tüm grup üyelerine genellendirilmesi kalıp yargıdır. Bu kalıp yargıya duygu (hoşlanma, korku, nefret vb.) eşlik ettiğinde ön yargı meydana gelmektedir. Bu gruba yönelik düşünce ve duygulardan dolayı oluşan davranışlar ise ayrımcılıktır.

Cinsiyet

Biyolojik cinsiyet (sex) bireye doğumla atanmış olan biyolojik farka ve üreme organlarına dayanan cinsiyettir. Toplumsal cinsiyet (gender) toplum tarafından atfedilen kadınlık ve erkekliğe yönelik düşünce, inanç ve beklentileri kapsamaktadır. Toplumsal cinsiyet, cinsiyetin biyolojik ayrımından çok daha geniştir. Kız çocuklarının bebekle, erkek çocukların ise arabayla oynamasının beklenmesi toplumsal cinsiyetin en yaygın örneklerinden bazılarıdır. Cinsiyet rolleri iste toplum tarafından cinsiyetlerden beklenilen davranış kalıplarıdır. Erkeklik ve kadınlık rolü cinsiyet rolleridir. Örneğin erkeğin çalışıp para kazanması, kadının ev işleri yapıp çocuğuna bakması cinsiyet rolleridir.

Tutum

Tutum bireyin öğrenmiş olduğu ve tutarlı tepki vermesine yol açan hazır oluştur. Tutumlar doğuştan gelmez, genellikle öğrenme yoluyla oluşmaktadır. Sosyal etki birey veya grupla etkileşim sonrasında duygu, düşünce, tutum ve davranışlarında oluşan değişimlerdir. Sosyal etkinin uyma, itaat etme, ve azınlığa uyma gibi türleri vardır. İkna da sosyal etkinin türlerinden biridir. İkna bireyleri bilinçli ve planlı etkileme uğraşıdır.

Grup

Grup ortak amaç, norm ve değerler içeren bireylerin bütünlüğüdür.  Grup dinamiği değişimlerin üyelere ve grup yapısındaki etkileridir. Normlar davranışlarının bireye göre değerlendirme ölçütleridir. Bireyler normları tek başına oluşturamayacağı için normlar kolektif yapıdadır. Statü, toplum içerisinde bireyin veya grubun konumu, mevkisidir. Toplumsal rol ise statünün davranış boyutudur, statünün gerekliliklerini yapma ve ondan yararlanmasıdır.

Kültür

Kültür inanç, bilgi, tutum, değer ve hisler bütünüdür. Doğumdan başlayarak bireye içerisinde bulunduğu kültürü öğretilmesi, aktarılması kültürleme olarak adlandırılır. Kültürlenme bireyin yeni bir topluluğa girmesiyle yaşadığı süreçtir. Kültürleşme ise farklı kültürlerin etkileşimde olması ve bunun sonucunda yaşanılan değişimlerdir. Altkültür bulunduğu kültürle aynı temellere dayanan ama o kültürün değerleri ön planda olmayan kendi değer ve normları baskın olan kültürlerdir. Karşıt kültür ise olan kültürel değerlere karşı olan ve içinde bulunduğu kültüre ters düşen tutum ve davranışlardır. Kollektivist kültürde bireyler iç grubunda birbirlerine bağlıdır. Davranışlarını grup normlarına dayandırarak iç-grubun hedeflerine öncelik verirler. Bireysel kültürde bireyler daha özerk ve bağımsızdır; iç-grup hedeflerinde daha çok bireyse hedeflerine öncelik verirler.


Kaynakça

  • Bingöl O. (2014) Toplumsal cinsiyet olgusu ve Türkiye’de kadınlık. KMÜ Sosyal ve Ekonomı̇k Araştırmalar Dergı̇si 16 (Özel Sayı I)
  • Bora A. (2012). Toplumsal cinsiyete dayalı ayrımcılık. Ayrımcılık: Çok Boyutlu Yaklaşımlar. Kenan Çayır ve Müge Ayan Ceyhan (der.) İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  • Ceylan T. (2011) Toplumsal sistem analizinde toplumsal statü ve rol. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 15
  • Demirtaş Madran, Andaç H. (2012). Tutum, Tutum Değişimi ve İkna. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık
  • Dereli B., Cengiz D. (2011). İnsan kaynakları yönetiminde grup, grup dinamiği kavramları ve grup dinamiğinin ölçülmesi üzerine uygulama örneği. Öneri Dergisi 9(35)
  • Gezici Yalçın M. (2017). Göç Psikolojisi. Ankara: Pharmakon Yayınevi.
  • Gönüllü, M. (2001). Grup ve grup yapısı. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi
  • Göregenli M. (2013). Temel karamlar: önyargı, kalıpyargı ve ayrımcılık. Ayrımcılık Çok Boyutlu Yaklaşımlar. Kenan Çayır ve Müge Ayan Ceyhan (der.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  • Günay, G. ve Bener, Ö. (2011). Kadınların toplumsal cinsiyet rolleri çerçevesinde aile içi yaşamı algılama
    biçimleri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi,15
  • Gürkaynak E.Ç. (2012). Toplumsal temas: Önyargı ve ayrımcılığı önlemek için bir sosyal değişim aracı olarak kullanılabilir mi?. Ayrımcılık: Çok Boyutlu Yaklaşımlar. Kenan Çayır ve Müge Ayan Ceyhan (der.) İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları
  • Ökten Ş. (2009). Toplumsal cinsiyet ve İktidar: Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin toplumsal cinsiyet düzeni. Uluslararası Sosyal Aratırmalar Dergisi 2
  • Paker M. (2012). Psikolojik açıdan önyargı ve ayrımcılık. Ayrımcılık Çok Boyutlu Yaklaşımlar. Kenan Çayır ve Müge Ayan Ceyhan (der.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  • Rashotte, Lisa Slattery (2009). Social Influence, The Concise Blackwell Encyclopedia of Sociology, George Ritzer and J. Michael Ryan, eds. Oxford: Blackwell Publishing
  • Tezcan, M. (2011). Sosyolojiye Giriş. Ankara: Anı Yayıncılık
  • Triandis, H.C. (1995 ). Individualism and collectivism. Boulder, CO: Westview Press.

*Bu yazı Psikoloji Ağı editörleri tarafından Psikoloji Ağı Yayın İlkelerine göre düzenlemiştir.

Bir Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlendi *

Input your search keywords and press Enter.